Analisis Genealogis, Epistemik, dan Praktis atas Penggunaan Jawami‘ al-Kalim di Era Ekosistem Hadis Digital

Authors

  • Ahmad Hadi Pranoto UIN Walisongo Semarang
  • Faiz Abdul Majid Assharofi UIN Walisongo Semarang
  • Abid Nurhuda Universitas PTIQ Jakarta
  • Yulita Putri Universitas Nahdlatul Ulama Surakarta
  • Dewi Sinta Universitas Pendidikan Indonesia Bandung
  • Lady Eka Rahmawati UIN Walisongo Semarang

DOI:

https://doi.org/10.62096/sq.v6i2.228

Keywords:

Use of Jawami‘ al-Kalim, Ecosystem Era, Digital Hadith

Abstract

This study examines the transformation of the hadith ecosystem in the era of vertical technology through genealogical, epistemological, and practical analyses of the use of Jawami‘ al-Kalim as a digital literacy tool. Changes in the communication landscape from a linear pattern to a vertical pattern, characterised by the dominance of algorithms, accelerated information circulation, and the fragmentation of religious authority, require the repositioning of the hadith treasury in the digital space. Through a qualitative-hermeneutic approach, this study traces the conceptual roots of Jawami‘ al-Kalim as a form of prophetic meaning that combines concise wisdom with ethical depth, then examines how these values can work in a digital architecture rife with misinformation, distortion of authority, and commodification of religiosity. Genealogical analysis shows that the digitisation of hadiths does not merely transfer texts from manuscripts to screens, but also shifts the patterns of epistemic interaction between sanad, matan, and users. Epistemological findings reveal that Jawami‘ al-Kalim can function as a moral filter that guides verification, simplifies messages, and strengthens the ethics of sharing in online spaces. In practical terms, this study formulates a framework for a ‘Digital Hadith Ecosystem’ that places Jawami‘ al-Kalim as the foundation of prophetic wisdom-based digital literacy, as well as a navigation tool for managing algorithmic information flows in a critical, moderate, and responsible manner. Thus, this study reinforces the urgency of integrating hadith science, digital technology, and public ethics in building a more civilised Islamic information civilisation.

References

Aji, Rustam. “Digitalisasi, Era Tantangan Media (Analisis Kritis Kesiapan Fakultas Dakwah Dan Komunikasi Menyongsong Era Digital).” Islamic Communication Journal 1, no. 1 (2016). https://doi.org/https://doi.org/10.21580/icj.2016.1.1.1245.

Amrona, Yassir Lana, Abid Nurhuda, Anas Assajad, Muhammad Al Fajri, and Engku Shahrulerizal Bin Engku Ab Rahman. “The Concept of Educator from the Perspective of Prophetic Hadiths.” Fahima 3, no. 1 (2024): 19–32. https://doi.org/https://doi.org/10.54622/fahima.v3i1.134.

Azizah, Ira Nur. “Digitalisasi Hadis: Membangun Jembatan Antara Tradisi Dan Teknologi.” AL ISNAD: Journal of Indonesian Hadith Studies 4, no. 1 (2023): 52-62.

Bakhtiar, Bakhtiar. “Pengelolaan Arsip Dengan Sistem Digital (Record Management by Digital System).” Intelektualita 11, no. 02 (2022). https://doi.org/https://doi.org/10.22373/ji.v11i02.17175.

Bashori, Achmad Imam, and et al. Pendidikan Islam Dan Globalisasi Menyelaraskan Tradisi Dengan Modernitas. Sidoarjo: Duta Sains Indonesia, 2025.

Berlianto, Gesha, Yulita Putri, and Abid Nurhuda. “Islamic Education in the Time of Umar Bin Khattab: A Historical Study.” Jurnal Hurriah: Jurnal Evaluasi Pendidikan Dan Penelitian 4, no. 3 (2023): 310–20.

Fahmi, M. Maulana, and Ahmad Fudhaili. “Analisis Tematik Terminologi Kepemimpinan Dalam Hadis: Kajian Berbasis Metodologi Yūsuf Al-Qarḍāwī.” Jurnal Riset Rumpun Agama Dan Filsafat 4, no. 2 (2025): 01–29.

Hamid, Abdul. “Peran Website Dalam Penyebaran Hadis Di Era Digital.” El Nubuwwah Jurnal Studi Hadis 2, no. 2 (2024): 155-184.

Huda, Ali Anhar Syi’bul, Nur Fadhillah Mukarrami, Udin Supriadi, Abid Nurhuda, and Nur Muhammad Lathif. “Landasan Religi Dan Nilai-Nilai Tujuan Pendidikan.” Action Research Journal 1, no. 1 (2024): 45–54. https://ejournal.lembagaeinsteincollege.com/ARJ/article/view/33.

Huda, Ali Anhar Syi’bul, Abid Nurhuda, Nur Aini Setyaningtyas, Muhammad Imam Syafi’i, and Farhan Akmala Putra. “Hermeneutika Dalam Ilmu-Ilmu Humaniora Dan Agama: Model, Pengembangan Dan Metode Penelitian.” Al-Fahmu: Jurnal Ilmu Al-Qur’an Dan Tafsir 4, no. 1 (2025): 14–26.

Khabiir, Izmil Nauval Abd, and Muhammad Abdurrasyid Ridlo. “Transformasi Hadis Ke Media Digital.” Jurnal Syaikh Mudo Madlawan: Kajian Ilmu-Ilmu Keislaman 2, no. 1 (2025): 154–61.

Khawash, F. S, A Nurhuda, A Assajad, and D Sinta. “Penafsiran Ayat-Ayat Toleransi Dalam Tafsir Al-Azhar Dan Al-Misbah Serta Implementasinya Terhadap Masyarakat Indonesia.” Al-Fahmu: Jurnal Ilmu Al-Qur’an Dan Tafsir 3, no. 1 (2024): 1–15.

Muhidin, Yusup, Engkos Kosasih, and Muhammad Al Mighwar. “The Seriousness of the Scholars of Hadith in the Second Century of Hijriah in Codifying Hadith.” Al-Afkar, Journal For Islamic Studies 8, no. 2 (2025): 1640–51.

Mutiarani, Unika Putry, Iztiyaul Nur Karimah, and Yudistira Phrygian Syarafa. “Etika Komunikasi Dalam Penggunaan Media Sosial Di Kalangan Mahasiswa.” Jurnal Harmoni Nusa Bangsa 1, no. 2 (2024): 204–15.

Nurhuda, Abid. “Benchmarking and Exploring Educational Tourism in Malaysia” 2, no. 1 (2023): 1–11.

Putri, Meuthia, and et al. “Pengaruh Teknologi Terhadap Perkembangan Islam Di Era Remaja Milenial.” Jurnal Informatika Dan Teknologi Pendidikan 2, no. 2 (2022): 49–55.

Rahmanini, Aulia, Syaza El-Millah Matondang, and Achyar Zein. “Memahami Hadis Dalam Perspektif Sains Modern: Kajian Teori Dan Metode.” Substantia: Jurnal Ilmu-Ilmu Ushuluddin 26, no. 2 (2024): 155–68.

Rosyad, Sabilar, and Muhammad Alif. “Hadis Di Era Digital: Tantangan Dan Peluang Penggunaan Teknologi Dalam Studi Hadis.” Jurnal Ilmu Agama: Mengkaji Doktrin, Pemikiran, Dan Fenomena Agama 24, no. 2 (2023): 185–97.

Safira, Stevani Dean, and et al. “Analisis Kepatuhan Etika Profesi Dan Keamanan Sistem: Studi Kasus Kebocoran Data BPJS Kesehatan.” Informasi Interaktif: Jurnal Informatika Dan Teknologi Informasi 10, no. 2 (2025).

Setiawan, Dodi. “Analisis Potensi Metaverse Pada Dunia Pendidikan Di Indonesia.” JIIP-Jurnal Ilmiah Ilmu Pendidikan 5, no. 11 (2022): 4606–10.

Sholihan, Sholihan, and Arofatul Muawanah. “Konsep Pendidikan Karakter Berbasis Masyarakat Dalam Perspektif Hadis Nabi.” Jurnal Pendidikan Dan Pembelajaran Indonesia (JPPI) 4, no. 1 (2024): 305-316.

Sinta, Dewi, Ahmad Faqihuddin, Abid Nurhuda, and Engku Sharulerizal Ab Rahman. “The Role of Digital Media in Optimizing Project-Based Learning to Practice 21st Century Skills.” Educative: Jurnal Ilmiah Pendidikan 2, no. 3 (2024): 129–38.

Sinta, Dewi, Endis Firdaus, Abid Nurhuda, Nur Muhammad Lathif, and Muhammad Al Fajri. “Development of the Islamic Education Curriculum Facing the Challenges of 21st Century Skills.” Pendekar: Jurnal Pendidikan Berkarakter 7, no. 1 (2024): 20–25.

Sugitanata, Arif. “Metode Takhrij Hadis Pada Ilmu Hadis: Melacak Kualitas Hadis Keutamaan Menikah.” Tadris: Jurnal Penelitian Dan Pemikiran Pendidikan Islam 17, no. 1 (2023): 1-22.

Sumakul, Hansen Imanuel, Selina Valensia Tendean, and Apeles Lexi Lonto. “Pemanfaatan Teknologi Informasi Dan Komunikasi Sebagai Media Pembelajaran.” Tumoutou Social Science Journal 1, no. 1 (2024): 21–30.

Suryadilaga, Muhammad Alfatih, Saifuddin Zuhri Qudsy, and Inayatul Mustautina. “Digitalisasi Hadis Ala Pusat Kajian Hadis (PKH): Distribusi, Ciri, Dan Kontribusi Dalam Kajian Hadis Indonesia.” Mashdar: Jurnal Studi Al-Qur’an Dan Hadis 3, no. 2 (2021): 105-128.

Yanto, Fery, and Abdus Somad. “Prinsip Moral Dalam Pandangan Ilmu Hadits Multikultural.” Sosial Horizon: Jurnal Pendidikan Sosial 10, no. 3 (2023): 307–25.

Downloads

Published

2025-09-01

How to Cite

Hadi Pranoto, A., Assharofi , F. A. M., Nurhuda, A., Putri, Y., Sinta, D., & Rahmawati , L. E. (2025). Analisis Genealogis, Epistemik, dan Praktis atas Penggunaan Jawami‘ al-Kalim di Era Ekosistem Hadis Digital. Sanaamul Quran: Jurnal Wawasan Keislaman, 6(2), 50–74. https://doi.org/10.62096/sq.v6i2.228

Issue

Section

Articles